Nederland staat al eeuwen bekend om zijn waterbeheersing. Maar in de huidige tijd van klimaatverandering wordt die expertise steeds belangrijker. De zeespiegel stijgt sneller dan verwacht. Extreme regenval zorgt voor pieken in de rivierafvoer. En hittegolven drogen de klei in dijken uit, waardoor ze kunnen verzakken. Het Deltaplan, dat na de Watersnoodramp van 1953 werd opgesteld, is nog steeds de basis van de Nederlandse waterveiligheid. Maar het wordt voortdurend geactualiseerd. Nieuwe dijkconcepten, zoals 'meegroeiende dijken' die langzaam worden opgehoogd, en waterpleinen in steden die regenwater kunnen opvangen, maken deel uit van de strategie voor de toekomst.
Wat bedreigt de Nederlandse waterbeheersing door klimaatverandering?
Vraag 2 van 10
Aandelenmarkten weerspiegelen het vertrouwen van beleggers in de economie. Als bedrijven goed presteren en de vooruitzichten positief zijn, stijgen de koersen. Als er onzekerheid is door oorlog, pandemie of politieke instabiliteit, dalen ze. Beleggers proberen de toekomst te voorspellen en beslissen op basis van verwachtingen, niet alleen feiten. Dit maakt aandelenmarkten gevoelig voor psychologie: angst en euforie kunnen koersen ver van de economische realiteit verwijderd houden. Centrale banken beïnvloeden markten door rentetarieven aan te passen: lage rentes stimuleren beleggingen in aandelen, hoge rentes maken sparen aantrekkelijker.
Wat maakt aandelenmarkten zo gevoelig voor schommelingen?
Vraag 3 van 10
Migratie is een van de meest complexe en politiek gevoelige onderwerpen van onze tijd. Mensen migreren om uiteenlopende redenen: op zoek naar werk en een beter leven, om te studeren, om te ontsnappen aan oorlog of vervolging, of vanwege klimaatverandering. In rijke landen bestaat er een spanning: enerzijds hebben ze arbeidskrachten nodig die de vergrijzende bevolking kunnen opvangen, anderzijds roept immigratie politieke weerstand op bij een deel van de bevolking dat zijn eigen cultuur en werkzekerheid bedreigd voelt. Succesvolle integratie vereist inspanning van zowel nieuwkomers als de ontvangende samenleving, en is gebaat bij heldere verwachtingen van beide kanten.
Wat is een spanning in rijke landen over migratie?
Vraag 4 van 10
Biodiversiteit verwijst naar de rijkdom aan soorten, ecosystemen en genetische variatie op aarde. Ze is onmisbaar voor het functioneren van de planeet. Ecosystemen leveren zogenaamde ecosysteemdiensten: ze zuiveren lucht en water, houden de bodem vruchtbaar, bestuiven gewassen en reguleren het klimaat. Maar de biodiversiteit staat wereldwijd onder druk. Habitatverlies door landbouw en stedelijke uitbreiding, vervuiling, klimaatverandering en invasieve soorten bedreigen talloze planten- en diersoorten. Wetenschappers spreken van de zesde massauitsterving in de geschiedenis van de aarde, ditmaal veroorzaakt door menselijk handelen.
Waarom is biodiversiteit zo belangrijk?
Vraag 5 van 10
De rechtsstaat is het fundament van een eerlijke samenleving. In een rechtsstaat gelden wetten voor iedereen, inclusief de overheid zelf. Niemand staat boven de wet. Onafhankelijke rechters, die niet beïnvloedbaar zijn door politici of rijke burgers, spreken recht. Fundamentele rechten van burgers, zoals vrijheid van meningsuiting en het recht op een eerlijk proces, zijn grondwettelijk gewaarborgd. In landen waar de rechtsstaat onder druk staat, kunnen willekeur en corruptie gedijen: de machtigste partij bepaalt wat er gebeurt, ongeacht wat de wet zegt.
Wat kenmerkt een rechtsstaat?
Vraag 6 van 10
De energietransitie is de grootste economische en technologische verschuiving van onze tijd. Om de klimaatdoelen te halen, moet de wereld in enkele decennia afstappen van fossiele brandstoffen en overschakelen op schone energiebronnen. Dit vergt enorme investeringen in windparken, zonnecentrales, waterstofproductie en opslag van energie. Het vergt ook aanpassingen in de manier waarop we wonen, reizen en produceren. Tegelijkertijd moeten regio's die sterk afhankelijk zijn van de fossiele industrie, zoals steenkoolmijngebieden, worden begeleid naar een andere economie. Dit vraagt politieke moed en sociale rechtvaardigheid.
Waarom is de energietransitie zo uitdagend?
Vraag 7 van 10
Een pandemie is een epidemie die zich over meerdere continenten of de hele wereld verspreidt. COVID-19, veroorzaakt door het coronavirus SARS-CoV-2, bewees hoe snel een virus de wereld in zijn greep kan krijgen. Binnen weken was het virus van China naar bijna alle landen ter wereld verspreid. Economieën kwamen tot stilstand, ziekenhuizen raakten overbelast en miljoenen mensen stierven. Tegelijkertijd toonde de pandemie de kracht van wetenschap: in minder dan een jaar werden effectieve vaccins ontwikkeld, een prestatie die normaal decennia duurt. De volgende pandemie is niet een kwestie van of maar van wanneer.
Wat toonde COVID-19 over de verspreiding van een virus?
Vraag 8 van 10
Mensenrechten zijn rechten die elke persoon bezit, ongeacht nationaliteit, ras, geslacht, religie of afkomst. Ze zijn vastgelegd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, aangenomen door de Verenigde Naties op 10 december 1948. Tot de basisrechten behoren het recht op leven, vrijheid en veiligheid, het verbod op foltering en slavernij, het recht op onderwijs en het recht op een eerlijk proces. Hoewel de Verklaring niet juridisch bindend is, heeft ze een enorme morele en politieke invloed. Organisaties als Amnesty International monitoren schendingen en zetten druk op regeringen.
Wanneer werd de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens aangenomen?
Vraag 9 van 10
Sociale ongelijkheid neemt in veel landen toe. Het vermogen van de rijkste één procent van de wereldbevolking is groter dan dat van de overige negenennegentig procent samen. Dit heeft verstrekkende gevolgen: kinderen uit rijke gezinnen hebben meer kansen in het onderwijs, de gezondheidszorg en op de arbeidsmarkt. Ze bouwen een netwerk op dat hun positie verder versterkt. Kinderen uit arme gezinnen beginnen met een achterstand die moeilijk in te halen is. Belasting op hoge inkomens en vermogens, goede publieke diensten en gelijke onderwijskansen zijn instrumenten om de kloof te verkleinen.
Wat helpt om sociale ongelijkheid te verminderen?
Vraag 10 van 10
De Koude Oorlog was geen oorlog in de traditionele zin van het woord. Er werden geen grote gevechten uitgevochten tussen de twee grootmachten, de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Maar gedurende bijna vijftig jaar stonden ze tegenover elkaar in een competitie om politieke invloed, economische dominantie en technologische superioriteit. Beide landen hadden nucleaire wapens die de aarde meerdere malen konden vernietigen. De Cubacrisis van 1962 bracht de wereld dichter bij een nucleaire oorlog dan ooit. Uiteindelijk leidde de economische neergang van de Sovjet-Unie tot de val van de Berlijnse Muur in 1989 en de ontbinding van de Sovjet-Unie in 1991.