De opkomst van platformbedrijven als Uber, Deliveroo en Airbnb heeft een nieuw economisch model geïntroduceerd dat de platformeconomie wordt genoemd. In plaats van mensen in dienst te nemen, fungeren deze bedrijven als tussenpersoon tussen aanbieders en vragers via een digitaal platform. Taxichauffeurs, bezorgers en verhuurders werken als zelfstandige en dragen zelf de risico's: geen ziektegeld, geen pensioenopbouw, geen vaste inkomsten. Critici stellen dat het een uitholling is van arbeidsrechten. Voorstanders benadrukken de flexibiliteit voor werknemers en de efficiëntie voor consumenten. Rechtbanken en wetgevers worstelen met de vraag hoe platformwerkers moeten worden geclassificeerd.
Wat is een nadeel voor mensen die werken in de platformeconomie?
Vraag 2 van 10
Antibioticumresistentie is door de Wereldgezondheidsorganisatie aangemerkt als één van de ernstigste bedreigingen voor de mondiale volksgezondheid. Het probleem is het gevolg van decennialang overmatig en onoordeelkundig gebruik van antibiotica, zowel bij mensen als bij dieren in de voedselindustrie. Bacteriën evolueren razendsnel en kunnen via mutaties weerstand opbouwen tegen de werking van antibiotica. Als resistente bacteriën dominant worden, zijn gewone infecties niet meer te behandelen. De pijplijn van nieuwe antibiotica is dun, omdat farmaceutische bedrijven weinig financieel voordeel zien in de ontwikkeling van middelen die zo weinig mogelijk gebruikt mogen worden.
Waarom ontwikkelen farmaceutische bedrijven weinig nieuwe antibiotica?
Vraag 3 van 10
Filosofische ethiek biedt kaders om morele vraagstukken te analyseren. De drie bekendste stromingen zijn deontologie, consequentialisme en deugdethiek. Deontologie, verbonden met Kant, stelt dat bepaalde handelingen intrinsiek goed of slecht zijn, ongeacht de gevolgen. Consequentialisme, uitgewerkt door Bentham en Mill, beoordeelt handelingen uitsluitend op hun uitkomsten: wat het meeste geluk voor het grootste aantal mensen oplevert, is moreel juist. Deugdethiek, teruggaand op Aristoteles, richt zich niet op regels of gevolgen maar op het karakter van de handelende persoon: de vraag is niet wat ik moet doen, maar wat voor persoon ik wil zijn.
Wat is het uitgangspunt van het consequentialisme?
Vraag 4 van 10
Duurzame stedenbouw, ook wel bekend als slimme of groene stedenbouw, probeert steden zo te ontwerpen dat ze leefbaar zijn voor mensen én zo weinig mogelijk schade toebrengen aan de planeet. Dit houdt in: energiezuinige gebouwen, groene daken en gevels die de stad koeler houden, goede verbindingen voor fietsers en openbaar vervoer, en ruimte voor parken en waterpartijen. Steden als Singapore en Kopenhagen gelden als voorbeelden. Maar in snel groeiende steden in Afrika en Azië, waar miljoenen mensen per jaar in erbarmelijke omstandigheden instromen, zijn de uitdagingen veel groter dan de middelen.
Wat kenmerkt duurzame stedenbouw?
Vraag 5 van 10
De Verlichting was een intellectuele beweging die in de zeventiende en achttiende eeuw in Europa opkwam. Denkers als John Locke, Voltaire, Montesquieu en Rousseau stelden de rede centraal boven geloof en traditie. Ze betoogden dat mensen van nature vrij en gelijk zijn, en dat politieke macht zijn legitimiteit ontleent aan de instemming van de geregeerden. Deze ideeën waren revolutionair en inspireerden direct de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring van 1776 en de Franse Revolutie van 1789. De Verlichtingsidealen van vrijheid, gelijkheid en broederschap vormen nog altijd de basis van westerse democratische constitities.
Welke revoluties werden direct geïnspireerd door de Verlichting?
Vraag 6 van 10
Migratie is van alle tijden en heeft de wereldgeschiedenis gevormd. De moderne migratiedebat gaat echter over specifieke spanningen. Rijke landen kampen met vergrijzing en hebben arbeidskrachten nodig, maar een deel van hun bevolking is huiverig voor culturele verandering en ziet migranten als concurrenten op de arbeidsmarkt. Vluchtelingen, die internationale bescherming genieten, worden soms verward met economische migranten. Integratie is een complex en langdurig proces dat investeringen vereist in taal, onderwijs, huisvesting en arbeid. Landen die hier succesvol in zijn, zoals Canada met zijn puntensysteem voor migranten, laten zien dat goed beleid het verschil maakt.
Wat laat Canada zien over migratie?
Vraag 7 van 10
Privacy is een grondrecht dat in het digitale tijdperk ernstig onder druk staat. Elke zoekopdracht, aankoop en beweging die we digitaal maken, laat een spoor na. Bedrijven als Google en Meta verdienen hun geld met het verzamelen en verkopen van deze data voor gerichte advertenties. Overheden gebruiken data voor veiligheidsdoeleinden, soms zonder voldoende wettelijke basis. De Europese Algemene Verordening Gegevensbescherming, de AVG, is een van de strengste privacywetten ter wereld en heeft wereldwijd invloed gehad op hoe bedrijven met persoonsgegevens omgaan. Maar handhaving blijft een uitdaging.
Waarvoor gebruiken bedrijven als Google en Meta persoonlijke data?
Vraag 8 van 10
Kernenergie staat opnieuw in het middelpunt van de discussie over de energietransitie. Kerncentrales produceren grote hoeveelheden elektriciteit zonder directe CO₂-uitstoot, wat aantrekkelijk is in het licht van de klimaatdoelen. Moderne kerncentrales zijn significant veiliger dan de generaties die leidden tot de rampen in Tsjernobyl en Fukushima. Maar twee problemen blijven bestaan: de hoge bouwkosten en de lange bouwtijd van nieuwe centrales, en de vraag wat te doen met het radioactieve afval dat duizenden jaren gevaarlijk blijft. Voor- en tegenstanders zijn het nauwelijks eens over welk gewicht elk argument verdient.
Wat zijn twee resterende problemen bij kernenergie?
Vraag 9 van 10
Sociale ongelijkheid manifesteert zich op veel manieren. De meest zichtbare is de ongelijkheid in inkomen en vermogen. Maar net zo belangrijk is de ongelijkheid in kansen: de mate waarin iemands afkomst bepaalt welke opleiding ze krijgen, welke baan ze vinden en hoe gezond ze zijn. Onderzoek toont consistent aan dat kinderen uit rijke gezinnen betere schoolprestaties behalen, in rijkere buurten wonen en toegang hebben tot betere netwerken. Dit heeft een zichzelf versterkend effect. Maatregelen die kansen egaliseren, zoals gratis kinderopvang, kleine klassen op achterstandsscholen en universele gezondheidszorg, zijn bewezen effectief.
Welke maatregelen helpen bij het egaliseren van kansen?
Vraag 10 van 10
De Tweede Wereldoorlog was een van de verwoestendste conflicten in de menselijke geschiedenis, met naar schatting vijftig tot tachtig miljoen doden. Na afloop was Europa in puin en lag de wereldorde opnieuw te bepalen. De oprichting van de Verenigde Naties in 1945, met als kernprincipe het voorkomen van oorlog via internationale samenwerking en diplomatie, was een directe reactie op de vernietiging van de oorlog. Het Marshallplan, waarbij de VS financiële hulp verleende voor de wederopbouw van Europa, was een geopolitieke zet die tegelijk humanitair en strategisch was: een welvarend Europa zou minder gevoelig zijn voor communistische invloeden.